Istota umowy użyczenia

Z art. 710 kodeksu cywilnego wynika, że przez umowę użyczenia użyczający zobowiązuje się zezwolić biorącemu – przez czas oznaczony lub nieoznaczony – na bezpłatne używanie oddanej mu w tym celu rzeczy. Istotą umowy użyczenia jest jej bezpłatność, czyli korzystający np. z mieszkania nie ponosi kosztów z tego tytułu. Ma to znaczenie również w kontekście ubezpieczeń społecznych.

Korzyść wyłączona z oskładkowania  

Ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych formułuje podstawową zasadę, że podstawę wymiaru składek na ubezpieczenia społeczne pracowników stanowi przychód z tytułu zatrudnienia w ramach stosunku pracy w rozumieniu przepisów ustawy PIT. Dodatkowo w kontekście składek ważne są regulacje rozporządzenia w sprawie szczegółowych zasad ustalania podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe. Wymienia ono różne przychody wyłączone z podstawy wymiaru składek. Wśród nich są korzyści materialne wynikające z układów zbiorowych pracy, regulaminów wynagradzania lub przepisów o wynagradzaniu, które polegają na uprawnieniu do zakupu po cenach niższych niż detaliczne niektórych artykułów, przedmiotów lub usług oraz korzystaniu z bezpłatnych lub częściowo odpłatnych przejazdów środkami lokomocji.

Symboliczna opłata za mieszkanie

Przedsiębiorca wnioskujący o wydanie interpretacji miał prywatne mieszkanie, które wynajmował swoim pracownikom na podstawie umowy użyczenia. Pracownik miał partycypować w kosztach utrzymania mieszkania zgodnie z regulaminem wynagradzania, tj. w wysokości 10 zł.

Przedsiębiorca miał wątpliwości, czy wartość korzyści dla pracownika wynikającą z udostępnienia mu mieszkania powinien uwzględnić w podstawie wymiaru składek.

Finalnie ZUS wskazał, że:

• jeśli korzyść w postaci użyczenia lokalu mieszkalnego będącego własnością pracodawcy, uzyskana przez pracownika w ramach stosunku pracy, stanowi przychód w rozumieniu przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych, a
• pracownicy będą ponosić częściową za nie odpłatność i
• stosowny zapis o takim uprawnieniu znajdzie się np. w regulaminie wynagradzania (lub przepisach o wynagradzaniu),
• wartość różnicy pomiędzy ceną nabycia ww. korzyści a ponoszoną przez pracownika odpłatnością będzie podlegać wyłączeniu z podstawy wymiaru składek.

W konsekwencji, zdaniem ZUS świadczenie w naturze (użyczenie mieszkania) nie będzie oskładkowane po spełnieniu ww. warunków. Po stronie przedsiębiorcy nie powstanie więc obowiązek opłacania składek na ubezpieczenia społeczne za pracowników.

Podstawa prawna: 

• art. 4 pkt 9, art. 18 ust. 1-2, art. 20 ust. 1 ustawy z 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (tekst jedn. Dz.U. z 2025 r., poz. 350)
• § 2 ust. 1 pkt 26 rozporządzenia ministra pracy i polityki socjalnej z 18 grudnia 1998 r. w sprawie szczegółowych zasad ustalania podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe (tekst jedn. Dz.U. z  2025 r., poz. 316)