Obowiązek ubezpieczeń społecznych zleceniobiorców wynika z art. 6 ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 12 ust. 1 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Jednak w pewnych stanach faktycznych ustawodawca przewiduje odstępstwa od tego obowiązku. Dotyczy to m.in. sytuacji, gdy zleceniobiorcy jest zatrudniony u innego przedsiębiorcy i występuje tzw. zbieg tytułów do ubezpieczeń społecznych. Jeśli podstawa wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe z tytułu stosunku pracy, w przeliczeniu na okres miesiąca, jest co najmniej równa minimalnemu wynagrodzeniu, pracownik podlega obowiązkowo ubezpieczeniom emerytalnemu i rentowym tylko z tytułu etatu. Z umowy zlecenia można się wówczas zgłosić do ubezpieczeń społecznych dobrowolnie.
Urlop bezpłatny – nie ma składek
Z przepisów kodeksu pracy wynika, że urlop bezpłatny jest udzielany na pisemny wniosek pracownika. Urlopu tego nie wlicza się do okresu pracy, od którego zależą uprawnienia pracownicze. W tym czasie pracownik nie otrzymuje wynagrodzenia, od którego opłacane byłyby składki na jego ubezpieczenia w ZUS.
Stanowisko organu
W stanie faktycznym przedsiębiorca, który zamierzał zatrudnić zleceniobiorcę, uważał, że ta osoba nie będzie podlegała ubezpieczeniom społecznym, ponieważ jest zatrudniona w innym przedsiębiorstwie. Obecnie pozostaje co prawda na urlopie bezpłatnym, gdzie jest przestój, ale nadal jest pracownikiem tej firmy.
ZUS nie uznał tej argumentacji. Wskazał, że osoba spełniająca jednocześnie warunki do objęcia obowiązkowo ubezpieczeniami emerytalnym i rentowym z tytułu stosunku pracy oraz innych tytułów, jest obejmowana tymi ubezpieczeniami ze stosunku pracy, jeżeli:
- w umowie o pracę ma zagwarantowane co najmniej minimalne wynagrodzenie,
- w razie braku zagwarantowania co najmniej minimalnego wynagrodzenia (w przypadku pracowników zatrudnionych w niepełnym wymiarze czasu pracy) – jeżeli podstawa wymiaru składek z tytułu stosunku pracy, w przeliczeniu na okres miesiąca, wynosi co najmniej minimalne wynagrodzenie.
ZUS przypomniał, że w okresie urlopu bezpłatnego pracownik nie podlega ubezpieczeniom społecznym i brak jest obowiązku odprowadzania składek na ubezpieczenia społeczne. Podkreślił, że w art. 6 ust. 1 ustawy systemowej nie ujęto urlopu bezpłatnego jako obowiązkowego tytułu do ubezpieczeń emerytalnego i rentowych.
Finalnie ZUS uznał, że w okresie przebywania przez pracownika na urlopie bezpłatnym nie zachodzi obowiązek odprowadzania składek na ubezpieczenia społeczne z tytułu stosunku pracy (u pracodawcy, który udzielił tego urlopu). Powstaje wówczas obowiązek opłacania składek na ubezpieczenia społeczne z tytułu umowy zlecenia zawartej z (innym) przedsiębiorcą.
W konsekwencji przedsiębiorca powinien, jako płatnik składek, zgłosić do ubezpieczeń społecznych zleceniobiorcę i odprowadzać za niego składki na ubezpieczenia społeczne z tytułu zawartej z nim umowy.
Podstawa prawna: