Okres prowadzenia działalności pozarolniczej (a także np. okresy realizacji umów zlecenia) wpływają wprost na wymiar urlopu wypoczynkowego, ale nie są okresami przepracowanymi, rozumianymi jako pierwsza praca w ramach stosunku pracy. Jeżeli zatem osoba, nawet przez wiele lat prowadząca działalność gospodarczą, ale nigdy wcześniej nie pracująca w ramach stosunku pracy podejmie pierwsze zatrudnienie „pracownicze”, będzie nabywała urlop po każdym miesiącu pracy.
U pracodawców będących jednostkami finansów publicznych od 1 stycznia 2026 r. (u pozostałych pracodawców od 1 maja 2026 r.) do okresów zatrudnienia wliczane są okresy wymienione w art. 302(1) k.p., m.in.:
- okresy prowadzenia przez osobę fizyczną pozarolniczej działalności oraz okresy pozostawania osobą współpracującą z osobą fizyczną prowadzącą działalność pozarolniczą, za które zostały opłacone składki na ubezpieczenia emerytalne, rentowe lub wypadkowe,
- okresy wykonywania usług na podstawie umów zlecenia i umów o świadczenie usług, do których stosujemy przepisy o zleceniu.
Pierwszy urlop
Pracownik podejmując pracę po raz pierwszy uzyskuje w roku kalendarzowym, w którym podjął pracę prawo do urlopu z upływem każdego miesiąca pracy w wymiarze 1/12 wymiaru urlopu przysługującego temu pracownikowi po przepracowaniu roku (art. 153 par. 1 k.p.). W chwili zatrudnienia pracownik ten nie ma prawa do urlopu wypoczynkowego.
Dla nabycia urlopu istotne jest pozostawanie w zatrudnieniu, a nie faktyczne świadczenie pracy. Kodeks pracy nie wskazuje w tym zakresie na okres przepracowany. Okresy niezdolności do pracy i nieobecności spowodowanych innymi sytuacjami niż choroba nie podlegają odliczeniu. Nie będzie podlegał jednak wliczeniu okres urlopu bezpłatnego.
Urlop nabywany po miesiącu pracy dotyczy tych pracowników, dla których dany rok kalendarzowy jest pierwszym w życiu rokiem kalendarzowym pracy w oparciu o stosunek pracy.
Ważne: Podjęcie pracy po raz pierwszy dotyczy ogólnej kariery zawodowej pracownika, a nie zatrudnienia po raz pierwszy u danego pracodawcy czy przy danym rodzaju pracy.
Ważne: Zgodnie z wyjaśnieniami PIP (pismo Głównego Inspektoratu Pracy z 5 lipca 2010 r., GPP-110-4560-41-1/10/PE/RP): Wymiar pierwszego urlopu stanowi ułamek 1/12 z wymiaru przysługującego pracownikowi po przepracowaniu roku, czyli z 20 dni. Otrzymany wynik nie jest liczbą całkowitą (1,66), brak jest natomiast ustawowej regulacji zaokrąglania wymiaru tego urlopu do pełnych jednostek tak, jak jest to przewidziane w stosunku do urlopu pracowników niepełnoetatowych (art. 154 par. 2 k.p.).
W związku z powyższym w praktyce powstają wątpliwości co do sposobu udzielania urlopu, którego wymiar nie jest określony w pełnej jednostce dnia. Naszym zdaniem, z uwagi na brak szczególnej regulacji, należy stosować określony w art. 154(2) k.p. ogólny sposób udzielania urlopu z przeliczeniem na godziny. Pracodawca może, z korzyścią dla pracownika, zaokrąglić w górę ustalony wymiar urlopu do pełnych godzin lub do pełnych dni, pamiętając jednak, aby wymiar urlopu pracownika w roku kalendarzowym nie przekroczył przysługującego mu wymiaru, czyli 20 dni (160 godzin).
Wcześniejsza działalność gospodarcza a pierwsza praca
Wprowadzenie art. 302(1) k.p. zasadniczo zmienia sytuację bardzo wielu osób, które wcześniej prowadziły działalność gospodarczą lub wykonywały umowy o świadczenie usług, do których stosowane są przepisy o zleceniu. Okresy te są bowiem wliczane do okresu, od którego zależy wymiar urlopu wypoczynkowego. Musimy jednak rozróżnić dwa rodzaje skutków:
- wpływ na wymiar urlopu,
- podjęcie pracy po raz pierwszy.
Wymienione w art. 302(1) k.p. okresy zaliczane są do okresów zatrudnienia. Nie są jednak okresami pracy – nie mogą być uznane za pierwszą pracę w rozumieniu art. 153 k.p. Zaliczenie do okresów zatrudnienia nie jest równoznaczne z traktowaniem tych okresów jako okresów zatrudnienia na podstawie stosunku pracy.
Przykład: Jeżeli pierwszy raz zawierasz umowę o pracę, a wcześniej przez 10 lat prowadziłaś własną pozarolniczą działalność, to w roku kalendarzowym, w którym podjęłaś pracę, nabywasz prawo do urlopu z upływem każdego miesiąca pracy, w wymiarze 1/12 z wymiaru 26 dni. W kolejnym roku kalendarzowym nabędziesz prawo do urlopu w wymiarze 26 dni z dniem 1 stycznia (wyjaśnienia resortu pracy, https://www.gov.pl/web/rodzina/staz-pracy-qa).
W związku jednak z tym, że wpływają na wymiar urlopu w wielu przypadkach, wpłyną na naliczanie urlopu po każdym miesiącu. Przed wejściem w życie art. 302(1) k.p. urlop należny po roku pracy wynosił 20 dni. Nawet jeżeli mówiliśmy o absolwencie studiów wyższych, to po roku pracy nadal nie osiągnie 10 lat zaliczanych do „stażu urlopowego” – ukończenie studiów, wliczone 8 lat (art. 155 k.p.), po roku pracy łącznie 9 lat.
Obecnie wiele osób podejmujących pierwszą pracę może mieć prawo do urlopu po roku pracy w wymiarze 26 dni (np. absolwent studiów, który w trakcie nauki w szkole średniej realizował przez 2 lata zlecenia).
Przykład: Zatrudniliśmy ponad 50-letnią osobę, która nie przedstawiła żadnego świadectwa pracy. Do tej pory osoba ta prowadziła własną działalność gospodarczą (25 lat), nigdy nie pracowała na podstawie umowy o pracę.
Jest to osoba po raz pierwszy podejmująca pracę i w związku z tym urlop nabywany jest w oparciu o regulację art. 153 par. 1 k.p., przy czym należy go naliczać od 26 dni – po każdym miesiącu zatrudnienia nabywa prawo do 2,166… dnia urlopu.
Podstawa prawna: