Czynności incydentalne podczas choroby nie pozbawią zasiłku, czyli o nowelizacji przepisów słów kilka

Od lat występujący problem restrykcyjnego podejścia ZUS do kwestii wykonywania w trakcie niezdolności do pracy jakichkolwiek działań zarobkowych zostanie znacznie ograniczony za sprawą wprowadzenia ustawowej możliwości wykonywania podczas niezdolności do pacy czynności incydentalnych. Pozwoli to podpisać pilny dokument, nadać upoważnienie czy skontaktować się z kontrahentem. Zmiana przepisów zachowuje jednak istotę zakazu – wykonywanie w okresie orzeczonej niezdolności pracy zarobkowej powoduje utratę prawa do zasiłku chorobowego za cały okres tej niezdolności.

Zgodnie z art. 17 ust. 1 ustawy z 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa, ubezpieczony wykonujący w okresie orzeczonej niezdolności do pracy pracę zarobkową lub wykorzystujący zwolnienie od pracy w sposób niezgodny z celem tego zwolnienia traci prawo do zasiłku chorobowego za cały okres tego zwolnienia.

Praktyka ZUS odnośnie interpretacji zapisów tego artykułu jest bardzo restrykcyjna i prowadzić może do utraty zasiłku np. w razie podpisania w trakcie choroby jednego dokumentu. „Łagodzi” nią w wielu przypadkach sąd, ale po pierwsze, nie jest to jednolite orzecznictwo, a po drugie, to już etap sądowy, niekiedy kolejnych instancji, co w oczywisty sposób utrudnia ubezpieczonemu uzyskanie świadczeń chorobowych.

Przykład: wyrok Sądu Najwyższego z 19 lutego 2021 r., sygn. akt I USKP 12/21 „nie ma jednego prostego rozwiązania, jeśli chodzi o zastosowanie art. 17 ust. 1 ustawy zasiłkowej. Jako zasadę należy przyjąć, że ubezpieczony wykonujący w okresie orzeczonej niezdolności do pracy jakąkolwiek pracę zarobkową traci prawo do zasiłku chorobowego za cały okres tego zwolnienia, jednak w szczególnych sytuacjach faktycznych prokonstytucyjna wykładnia tego przepisu przez sądy ubezpieczeń społecznych może prowadzić do odmowy jego zastosowania ze względu na to, że sankcja, jaką przewiduje (utrata prawa do zasiłku chorobowego za cały okres tego zwolnienia) może być uznana w konkretnym stanie faktycznym za zbyt drastyczną i dolegliwą, a przez to niesłuszną i niesprawiedliwą w kontekście rodzaju innego zajęcia zarobkowego (jego sporadycznego, incydentalnego, wymuszonego okolicznościami charakteru) oraz uzyskanego z tego tytułu dochodu (niewielkich kwot stanowiących kilkuprocentowy ułamek należnego zasiłku chorobowego).”

Dopuszczenie czynności incydentalnych

Wchodzące w życie 13 kwietnia 2026 r. zmiany ustawy zasiłkowej doprecyzowują w tym kontekście pojęcia pracy zarobkowej oraz aktywności niezgodnej z celem zwolnienia. W oparciu o te zmiany:

pracą zarobkową będzie każda czynność mająca charakter zarobkowy, niezależnie od stosunku prawnego będącego podstawą jej wykonania, z wyłączeniem czynności incydentalnych, których podjęcia w okresie zwolnienia od pracy wymagają istotne okoliczności; istotną okolicznością nie może być polecenie pracodawcy;
aktywnością niezgodną z celem zwolnienia od pracy będą wszelkie działania utrudniające lub wydłużające proces leczenia lub rekonwalescencję, z wyłączeniem zwykłych czynności dnia codziennego lub czynności incydentalnych, których podjęcia w okresie zwolnienia od pracy wymagają istotne okoliczności.

Czynność incydentalna to czynność sporadyczna, której podjęcie jest uzasadnione okolicznościami.

Ważne: Nowe przepisy nie wskazują, że czynność incydentalna nie mogła być przewidywalna przed rozpoczęciem niezdolności do pracy. Może to być zatem także czynność zaplanowana w tym okresie – nie ma zastrzeżenia, że to czynność wyłącznie nagła.

Przykład: W trakcie „zwolnienia lekarskiego” dyrektora jednostki organizacyjnej powiatu rozchorował się także jego zastępca, który był jedyną osobą umocowaną do wykonywania czynności związanych z zatrudnieniem i zwalnianiem pracowników. Powstała konieczność zawarcia umowy w związku z zakończonym procesem rekrutacyjnym. Po zmianie przepisów dyrektor może tę umowę podpisać – czynność ta wypełnia w tej sytuacji znamiona czynności incydentalnej.

Postępowanie niezakończone

Należy zwrócić także uwagę na art. 39 ustawy z 18 grudnia 2025 r. o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz niektórych innych ustaw. Zgodnie z nim, do postępowań w sprawie ustalania okoliczności, o których mowa w art. 17 ust. 1 ustawy zasiłkowej w brzmieniu dotychczasowym, wszczętych i niezakończonych przed dniem wejścia w życie nowelizacji (tj. przed 13 kwietnia) stosuje się przepisy dotychczasowe.

Przykład: Pracownik jest chory w okresie 1 marca – 30 kwietnia 2026 r. 17 marca (na prawie miesiąc przed wejście w życie zmian) podpisał dwa dokumenty związane z realizowanym przez firmę kontraktem. Dokumenty zostały mu dostarczone do domu. Do dnia 13 kwietnia nie zostało wszczęte postępowanie ZUS odnośnie potencjalnego naruszenia art. 17 ustawy zasiłkowej. Od 13 kwietnia do sytuacji tej zastosowanie znajdą nowe regulacje, na których podstawie należałoby uznać, że jest to czynność incydentalna, wprost objęta wyjątkiem spod restrykcji polegającej na utracie prawa do zasiłku.

Podstawa prawna: